Türkiye’de Sera Gazı Emisyonlarının Takibi Süreci

Hızla sanayileşmekte ve ekonomik olarak gelişmekte olan ülkemizde tesislerden kaynaklanan ve sera gazına neden olan emisyonların takibi, izlenmesi, raporlanması ve envanterinin oluşturulması; çevresel sorunların önüne geçmek ve iklim değişikliğiyle mücadele edebilmek adına büyük önem taşımaktadır.

Buradan hareketle Türkiye’de sera gazı emisyonlarının takibi hakkındaki süreç, “Sera Gazı Emisyonlarının Takibi Hakkında Yönetmelik”in 17 Mayıs 2014 tarihinde yayınlanmasıyla başlamıştır. Yönetmeliğin uygulanmasını kolaylaştırmak ve Yönetmelik kapsamındaki tesislere teknik açıdan destek olmak amacı ile hazırlanan “Sera Gazı Emisyonlarının İzlenmesi ve Raporlanması Hakkında Tebliğ” 22 Temmuz 2014 tarihinde ve “Sera Gazı Emisyon Raporlarının Doğrulanması ve Doğrulayıcı Kuruluşların Yetkilendirilmesi Tebliğ”i 2 Nisan 2015’te yayımlanmıştır. 29 Haziran 2016’da Yönetmelikte yapılan değişiklikle birlikte 2015 ve 2016 yıllarına ait doğrulanmış emisyon raporlarının en geç 30 Nisan 2017 tarihine kadar Bakanlığa gönderilmesine karar verilmiştir. Dolayısıyla 30 Nisan 2017 tarihi ile ilk doğrulanmış emisyon raporları Bakanlığa sunulacaktır. Söz konusu Yönetmelik ile ülkemizin toplam sera gazı emisyonlarının yaklaşık yarısını teşkil eden, elektrik üretimi, çimento, demir-çelik, rafineri, seramik, kireç, kâğıt ve cam üretimi gibi sektörlerden kaynaklanan sera gazı emisyonlarının tesis seviyesinde izlenmesi sağlanmıştır.

Doğrulayıcı Kuruluşların yetkilendirilmesi sürecinde, Ocak 2016’da, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ÇED İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü, Çevre Yeterlik Hizmetleri Daire Başkanlığı tarafından “Baş Doğrulayıcı ve Doğrulayıcı Eğitimleri” düzenlenmiştir. Eğitimlerini başarıyla tamamlayıp sertifikalarını alan katılımcılar, Bakanlık tarafından yapılan sınavlara girmeye hak kazanmıştır. Sürecin ilerleyen adımlarında, sırasıyla 20 Mart 2016 ve 30 Temmuz 2016 tarihlerinde Doğrulayıcı ve Baş Doğrulayıcı sınavları gerçekleştirilmiştir. 19 Eylül 2016 tarihi itibariyle, sınav sonuçlarının duyurulmasıyla birlikte, başarılı olan adaylar Bakanlıktan belgelerini almaya hak kazanmıştır. Sürecin devamında kuruluşlar, ilgili yetki kapsamları için Bakanlığa Doğrulayıcı Kuruluş Yeterlik Belgelerini alabilmek için başvuru yapacaktır. Bakanlıktan yeterlik belgesi alan kuruluşlar Bakanlık tarafından duyurulacak ve işletmeler bu kuruluşlar ile doğrulama çalışmalarını yürütebileceklerdir.

İzleme, raporlama ve doğrulama konusunda yasal altyapının desteklenmesi amacıyla kapasite geliştirme çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmalar arasında Bakanlık koordinasyonunda Alman Uluslararası İşbirliği Kurumu (GIZ) ile birlikte yürütülmekte olan “Sera Gazı Emisyonlarının İzlenmesi, Raporlanması ve Doğrulanması Hakkında Kapasite Geliştirme Projesi” ile 2014-2016 yıllarında Yönetmelik kapsamına giren sektörlere yaklaşık 1000 kişinin katılımıyla izleme planlarının ve emisyon raporlarının hazırlanması ve doğrulamaya yönelik eğitimler verilmiştir. Ayrıca süreci destekleyici birçok kılavuz ve rehber doküman yayınlanmıştır. “Söz konusu Proje kapsamında 2016 yılında gerçekleştirilen faaliyetlerden biri de birçok ülkeden katılımcılarla 26 Eylül-1 Ekim tarihleri arasında gerçekleştirilen 1. Uluslararası Yaz Okuludur. Gerçekleştirilen yaz okulu ile sera gazı emisyonlarının takibi hususunda Türkiye’deki önemli tecrübeler yabancı katılımcılara aktarılmıştır.

Projenin önemli çıktılarından sera gazı emisyonlarının takibi için Çevrim İçi Sistem (Veri Yönetim Sistemi) tasarım çalışmalarına da Temmuz 2014 yılı itibariyle başlanmıştır. Sistem 4 ana aktörden oluşmakta olup İRD sürecinin tamamen web-tabanlı ve elektronik olarak yapılmasına olanak sağlamaktadır. Sistemin aktörleri Bakanlık, tesisler, doğrulayıcı kuruluşlar ve baş doğrulayıcılardır. Sistem, Bakanlığın izleme planlarını onaylamasına, gelen verileri analiz edebilmesine, doğrulayıcı ve baş doğrulayıcı yetkilendirmesine ve doğrulanmış emisyon raporlarının kontrolüne olanak sağlar; tesislerin izleme planı ve emisyon raporlarını oluşturup Bakanlık ve doğrulayıcı kuruluşlar ile paylaşabilmesini sağlar;  doğrulayıcı kuruluşların doğrulama için takım oluşturup baş doğrulayıcı atayabilmesi ve doğrulama raporlarını oluşturmalarını sağlar; son olarak da baş doğrulayıcıların izleme planı ve emisyon raporlarını inceleyip, doğrulama raporu oluşturabilmesini sağlar.

İRD sürecinin desteklenmesi amacıyla Bakanlık koordinasyonunda Dünya Bankası Hibesi ile yürütülen Karbon Piyasalarına Hazırlık Ortaklığı (PMR) Projesi kapsamında, pilot İRD çalışması gerçekleştirilmiştir. “Sera Gazı Emisyonlarının Takibi Hakkında Yönetmelik”in uygulanmasının test edilmesi ve kapasite gelişimi sağlamak için 18 elektrik, 5 çimento ve 1 rafineri tesisi gönüllü olarak katılmıştır. Gönüllü olan tesislerde izleme planları ve emisyon raporları hazırlanmış ve doğrulama çalışmaları yapılmıştır. Proje kapsamında tesislere bu konularda eğitim verilmiştir. Ayrıca bu şekilde Çevrim İçi Sistemin test edilmesi sağlanmıştır. Eylül 2014’te başlayan PMR-pilot çalışmaları 19 Şubat 2016’da yapılan tecrübe aktarım toplantısı ile sonlanmıştır.