Sanayi için enerji verimliliği ticareti

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın yürütmekte olduğu Karbon Piyasalarına Hazırlık Ortaklığı (PMR) projesi çerçevesinde, karbon fiyatlandırma ve piyasa temelli mekanizmaların uygulanmasında diğer ülkelerdeki deneyimler de ele alınmakta ve analiz edilmektedir. İncelenen örneklerden biri de Hindistan’ın PAT Sistemi‘dir. PAT Sistemi, sanayi ve elektrik üretiminde enerji tüketiminin azaltılmasını teşvik etmeye yönelik olarak tasarlanmış piyasa temelli bir mekanizma olup, Türk sanayi ve enerji sektörü için de muhtemel bir politika aracı tasarlamaya dair önemli bilgiler sağlamaktadır.

Hindistan Hükümeti tarafından, her tesise özgü enerji tüketim hedefleri belirlenmiştir. Çoğu emisyon ticaret sisteminden farklı olarak bu hedefler mutlak üst sınır şeklinde değil, tesis üretimine kıyasla belirlenmiş göreli hedefler biçimindedir. Belirlenen enerji tüketim hedeflerini (Özel Enerji Tüketimi) aşarlarsa tesislere Enerji Tasarruf Sertifikası verilmektedir ve bu sertifikalar, kendi hedefleri tutturamayan tesislerle satılabilmektedir. Böylece sistem kapsamında yer alan tesislere hedeflerini tutturmak için teşvik sağlanmakta, bir yandan da hedefleri gerçekleştiren eylemler de ödüllendirilmektedir. Hindistan’da bu sistem, altı adet ağır sanayi sektörünü kapsamaktadır: Bunlar termik santraller, çimento, alüminyum, demir çelik, gübre, klor-alkali, tekstil ve selüloz & kağıt sektörleridir.

Kapsama alınan tesislerin muhtemel değişken ekonomik şartlarını dikkate alması ve iyi performans gösterenleri ödüllendirme yoluna gitmesi nedeniyle bu sistemin Türkiye’ye uygunluğu irdelenmiştir. Projenin istişare çalıştayları sırasında alınan paydaş girdilerinde ayrıca PAT’ın olası ETS’ye alternatif olarak görüldüğü, ancak yeterli düzeyde yürütme ve ticareti sağlamak için hedef belirleme süreci ve sistem tasarımı konusunda daha fazla araştırmanın gerekeceği vurgulanmıştır.

Böylesi bir sistemin, Hindistan’da edinilen dersler ve ayrıca Türkiye paydaşlarından toplanan görüşlere dayalı olarak Türkiye’de uygulanmasının avantajları ve dezavantajları, daha detaylı olarak tabloda özetlenmektedir:

Bu yaklaşımın Türk sanayi sektörü için uygun bir sistem olup olmayacağını işletmecilerin anlamasına yardımcı olmak için, teknik enerji verimliliği potansiyelinin daha iyi bilinmesi ve araştırılması gerekmektedir. Bu konuda, enerji verimliliğine ne türde ve hacimde yatırımların gerekeceği de araştırılmalıdır.

Bu nedenle, hedef sıkılığının doğru seviyede belirlenmesi elzem olacaktır. Sanayi için güncel maliyetlerin yüksek, kârların ise düşük oluşu yönündeki endişeler nedeniyle, gereken yatırımların makul olup olmadığını belirlemek için yatırım ve geri dönüş takvimlerinin iyi bir şekilde anlaşılması gerekmektedir. Bir yandan hedef, Türkiye’nin iklim politikası hedeflerine yeterli katkıyı sağlamalı, diğer yandan da, yüksek performans gösterenlerin başarılarını yansıtan ve onları önemli ölçüde ek azaltımlara yapmaya zorlamayan hedefler sayesinde erken harekete geçenleri “ödüllendirmelidir”.

Hazır olma durumu ile ilgili olarak, sektörlerin özelliklerini ortaya koymak için daha fazla çalışma yapılması gerekecektir çünkü halihazırda devletin kapasitesi, daha geniş kapsamda piyasa hakkında bilgi toplamaya değil İRD konularına odaklanmış durumdadır. Ayrıca, PAT Sistemi’nin enerji tasarruf sertifikalarının ticareti ve diğer özellikleri için yasal düzenlemelerin yapılması da gerekmektedir. Özel sektör tarafında, enerji verimliliğine dair yatırım fırsatlarını destekleyici özel sektör kabiliyetleri geliştirilmelidir.

Özet olarak Hindistan’ın PAT Sistemi, Türkiye’nin sanayi sektöründe iklim politikası mekanizması için bir şablon görevi görebilir; ancak bazı tasarım niteliklerinin iyileştirilmesi ve Türkiye şartlarına göre uyarlanması gerekmektedir. Olası ETS ile benzerlikleri ve örtüşmeleri göz önünde bulundurularak PAT Sistemi yol haritası için bir uygulama modelinin netleştirilmesi amacıyla bazı özel tasarım nitelikleri incelenmelidir. Buna ek olarak, ETS için alternatif mi yoksa (farklı tesislere yönelik uygulamak suretiyle) tamamlayıcı bir rol mü üstlenecek olduğu konusunda karar verebilmek için etkileri de incelenmelidir.